Startup RM14 juta Rafizi ‘bungkus’

Invoke Solutions paling dikenali sebagai platform data yang suatu masa dulu dikawal oleh pemimpin PKR, Rafizi Ramli.

Inilah antara hujah utama Rafizi bila dia nak tonjolkan kredibiliti dirinya sebagai usahawan sebelum dilantik jadi menteri ekonomi pada Disember 2022.

Rafizi bawa imej dirinya sebagai pengasas startup, dan Invoke dijadikan bukti bahawa dia memang tahu bina bisnes.

Tapi kalau tengok rekod korporat, cerita dia nampak lain. Syarikat ini sebenarnya sangat rapat dengan timing politik, untung masa musim pilihan raya, dan model bisnesnya pula mula runtuh sebaik saja pengasas yang ada kaitan politik itu keluar.

Menjelang tahun kewangan berakhir Disember 2024, syarikat itu sebenarnya hampir hanguskan terus modal pemegang saham.

Invoke berjaya kumpul lebih RM14 juta dalam bentuk ekuiti.

Tapi jumlah kerugian terkumpul pula cecah RM11.4 juta, sampai tinggal jumlah ekuiti cuma RM114,258 saja.

Maksudnya, lebih kurang 99% modal pelabur dah lesap.

Senarai pemegang saham yang rapat dengan politik

Selepas PRU15 dan sejurus sebelum pelantikan Kabinet, Rafizi pindahkan semua baki pegangan sahamnya — kira-kira 4.29 juta saham — kepada Ahmad Shahizam Mohd Shariff pada 1 Disember 2022.

Shahizam, yang mengetuai firma modal teroka Mekar Capital di Kuala Lumpur, akhirnya mewarisi apa yang nampaknya macam bom jangka.

Sebelum itu pun Rafizi memang dah mula jual pegangan dia sedikit demi sedikit.

Pada November 2021, dia jual 302,500 saham, iaitu sekitar 5.9%, kepada Wong Chen (250,000), Azrul Roshazli (37,500) dan Rashad Tajuddin (15,000).

Kemudian pada Ogos 2022, sebanyak 103,993 saham lagi, bersamaan 2%, dijual kepada SOL Partnership Sdn Bhd.

Rekod hujung 2021 tunjuk Rafizi pernah pegang sekitar 91.2% syarikat, iaitu 4.69 juta daripada 5.15 juta saham.

Kalau tengok daftar pemegang saham, memang jelas syarikat ini dikelilingi nama-nama yang ada hubungan politik.

Antara nama yang masih ada termasuk Ahli Parlimen Subang Wong Chen (250,000 saham), timbalan menteri Akmal Nasrullah Mohd Nasir (5,100), dan Ahli Parlimen Batu Pahat Onn Abu Bakar (1,021), yang juga merupakan pengarah syarikat.

Selain satu entiti luar pesisir, iaitu firma Invoke yang berdaftar di Taiwan, ada juga dua lagi syarikat dalam senarai pemegang saham Invoke.

Pertama, SOL Partnership yang dimiliki dua sekutu Rafizi, Wong Sheng Hou dan Rahmah Ismail.

Kedua, Makhostia yang dimiliki Ahmad Fuad Md Ali dan Abdul Farish Abd Rashid.

Fuad pula dikenali sebagai orang dalam lingkungan rapat Perdana Menteri Anwar Ibrahim dan dianggap sebagai operator penting, khususnya dalam hal-hal korporat.

Kedua-dua mereka juga memang lama dalam industri minyak dan gas, malah pernah jadi pemegang saham syarikat tersenarai Bumi Armada.

Makhostia sendiri ialah firma perkhidmatan tenaga yang fokus kepada loji penyejukan daerah.

Suntikan RM2 juta ke dalam Invoke oleh figura-figura korporat ini pada 2021, berdasarkan dokumen syarikat, menunjukkan Invoke memang sudah mengumpul dana daripada pemain korporat mapan sebelum masuk musim pilihan raya 2022.

Nurul Izzah Anwar — naib presiden PKR dan anak kepada PM Anwar — juga pernah menjadi pengarah anak syarikat Invoke iaitu Accuratio Analytics Sdn Bhd, yang terlibat dalam analitik data, pengesahan leads dan khidmat tinjauan, sebelum meletak jawatan pada 25 Julai 2022.

Kemerosotan yang memang jelas nampak

Hasil syarikat memuncak pada RM10.11 juta pada 2023 sebelum jatuh 40% kepada RM6.01 juta pada 2024.

Angka tahun 2024 ini memang dedahkan model bisnes yang sangat bermasalah:

• Rugi kasar: RM61,723
  (kos jualan RM6.07 juta melebihi hasil)
• Rugi bersih: RM4.76 juta
  (lebih teruk berbanding RM1.14 juta pada 2023)
• Tunai dan setara tunai: jatuh daripada RM1.42 juta kepada RM209,943
• Aliran keluar tunai operasi: RM2.41 juta
• Pinjaman kecemasan: RM1.5 juta untuk elak syarikat tumbang
• Jumlah ekuiti: susut daripada RM4.87 juta kepada RM114,258

Bila syarikat catat rugi kasar, maksudnya kos untuk siapkan servis yang dijual itu sendiri sudah lebih tinggi daripada duit yang syarikat dapat daripada pelanggan — belum kira kos pentadbiran, sewa dan overhead lain lagi.

Jumlah liabiliti syarikat kini RM6.19 juta, hampir sama dengan jumlah aset sebanyak RM6.31 juta.

Betul ke syarikat SaaS?

Pada November 2020, pitch deck Invoke kepada pelabur meletakkan sasaran “jangkaan untung bersih RM300,000” untuk tahun 2020 dan menilai syarikat itu pada RM50 juta.

Invoke dipasarkan sebagai syarikat teknologi “AI & big data” yang boleh berkembang besar, dengan platform milik sendiri seperti Adnexio (HR dan pengurusan bakat) serta Decoris (aliran kerja pemasaran digital).

Pitch deck itu juga menjanjikan pengembangan ke Singapura dan Indonesia, hasil perisian margin tinggi, dan laluan ke arah keuntungan.

Tapi realiti audit jauh berbeza.

Pada 2020, Invoke sebenarnya mencatat kerugian bersih RM1.04 juta.

Janji tentang scalability itu tak benar-benar jadi kenyataan.

Pada 2022, ketika hasil syarikat mencecah kemuncak RM10.05 juta, servis agensi pemasaran digital menyumbang RM7.14 juta, manakala “platform digital” pula cuma menyumbang RM483,885.

Syarikat SaaS yang matang biasanya nikmati margin kasar sekurang-kurangnya 70% sebab pelanggan tambahan tak banyak tambah kos.

Tapi bagi Invoke, kos jualannya termasuk RM4.58 juta untuk gaji, dan kos ini naik seiring dengan hasil.

Maknanya, model itu langsung tak bersifat scalable macam SaaS sebenar.

Dari sudut perakaunan pula, kesakitan itu cuma ditangguhkan.

Syarikat mengkapitalkan jutaan ringgit kos kakitangan sebagai aset tidak ketara, iaitu kos pembangunan, dan kemudian melunaskannya secara amortisasi selama empat tahun.

Jumlah amortisasi itu termasuk RM1.75 juta pada 2020 dan RM1.95 juta pada 2022.

Menjelang 2024, perbelanjaan amortisasi mencecah RM1.69 juta dan ini turut menyumbang kepada kerugian bersih RM4.76 juta.

Pendek kata, aset “platform” yang dibina itu gagal jana hasil mampan yang boleh mengesahkan nilainya.

Cerita pengembangan serantau pula tak benar-benar berlaku.

Bisnes yang ikut musim politik

Prestasi syarikat ini bergerak hampir selari dengan kalendar pilihan raya:

• 2019–2021: fasa binaan, kerugian masih terkawal
• 2022–2023: hasil melonjak melebihi RM10 juta masa PRU15 dan pilihan raya negeri
• 1 Disember 2022: Rafizi keluar
• 25 Julai 2022: Nurul Izzah letak jawatan dari anak syarikat tinjauan
• 2024: hasil jatuh merudum ke RM6 juta

Ada juga faktor angin belakang daripada kerajaan.

Status kelulusan MDEC membolehkan syarikat proses geran pendigitalan PKS bernilai RM5,000, manakala akaun 2022 turut merekodkan subsidi gaji RM120,360 serta geran kerajaan belum terima sebanyak RM210,527.

Tapi bila musim pilihan raya tamat dan tokoh-tokoh politik utama dah berundur, subsidi dan aliran projek pun mula kering.

Yang tinggal hanyalah margin kasar negatif, pembakaran tunai yang tak mampan, dan tiada benteng hasil berulang yang kukuh.

Habis licin

Jadi, adakah Invoke ini betul-betul sebuah syarikat teknologi tulen?

Banyak petanda menunjukkan syarikat ini lebih rapat dengan politik — menjana duit daripada musim pilihan raya melalui tinjauan, pemasaran digital dan analitik data, sambil guna insentif kerajaan untuk tampung operasi.

Bila semua tailwind itu hilang selepas 2022, model bisnes itu terus roboh.

Rafizi memang lama mempromosikan Invoke sebagai hasil tangan startup beliau, malah laman webnya sendiri pernah menonjolkan klien-klien korporat.

Tapi sepanjang mengendalikan perniagaan datanya, ada dua episod yang menimbulkan persoalan.

Pertama, antara 2016 hingga 2018, Rafizi berjaya kutip RM10.2 juta sumbangan awam untuk Invoke Malaysia, yang asalnya dipasarkan sebagai gerakan akar umbi bukan untung bagi menyokong kempen PRU14 Pakatan Harapan.

Lepas PH menang, operasi itu ditukar menjadi entiti komersial, Invoke Solutions Sdn Bhd, dan saham dikeluarkan kepada pelabur swasta.

Masa itu, dia dikritik kerana aktiviti pengumpulan data untuk kempen politik pada asalnya dijual kepada orang ramai atas nama organisasi bukan untung.

Kemudian pada November 2022, menjelang PRU15, Rafizi mengisytiharkan saham Invoke bernilai RM16.7 juta dalam pengisytiharan asetnya.

Pengkritik terus persoalkan penilaian itu sebab syarikat tersebut sebenarnya mencatat aset bersih negatif RM4.7 juta hanya beberapa bulan sebelum itu.

MACC juga pernah serbu pejabat Invoke dua kali dalam satu hari dan soal siasat pekerja selama tujuh jam.

Rafizi menolak semua itu sebagai penganiayaan politik.

Tetapi kalau tengok nombor Invoke, syarikat ini nampaknya paling berjaya hanya bila menunggang gelombang politik — sehinggalah gelombang itu surut dan pengasasnya keluar.

Walaupun pitch deck menjual naratif syarikat SaaS berpertumbuhan tinggi dengan valuasi premium, apa yang tinggal pada balance sheet hanyalah bukti bahawa 99% modal pelabur sudah hangus.

Jadi persoalannya, adakah venture ini benar-benar dibina untuk membuktikan kemampuan keusahawanan, atau sebenarnya untuk memenuhi tujuan lain yang tak disebut secara terbuka, tetapi berkait rapat dengan mesin politik yang disokongnya?

Angka-angka audit itu nampaknya sudah beri jawapan yang cukup terus terang.

Bagi penyokong Rafizi pula, mereka kini terpaksa berdepan realiti bahawa pengasas ini sedang berada di padang gurun politik selepas keluar dari Kabinet tahun lepas.